Jak nie odpowiadać na pytania, aby wypaść wiarygodnie?



W trakcie prowadzenia wywiadów i przesłuchań kluczową wskazówką wiarygodności dla śledczych i innych przesłuchujących jest sposób mówienia i odpowiadania na pytania. Naukowcy badający język kłamstwa w kryminalistyce i psycholingwistyce sądowej wyodrębnili wiele wzorców językowych, które powinny być ostrzeżeniem (czerwoną flagą) dla pytającego.

Według Ekmana i Freisena kłamcy częściej popełniają błędy językowe, częściej wahają się, mówią podniesionym głosem, dłużej czekają zanim udzielą i częściej robią przerwy podczas mówienia. Kłamcy często zapominają o intonacji, akcentowaniu fraz i słów, przez co ich odpowiedzi są bardziej płaskie. Lista reguł jest długa, jednak należy również pamiętac, że odpowiednio doświadczeni kłamcy mogą przyswoić sobie werbalne i niewerbalne zachowania - pasujące do osoby mówiącej prawdę.

Wczoraj opublikowałam artykuł o dokumencie Leaving Neverland i skupiłam się w nim na ofiarach. W szczególności na zeznaniach młodego Wade'a Robsona. Film nie pokazywał wywiadów czy zeznań samego Michale Jacksona, więc nie można było go w żaden sposób ocenić.

Natomiast w internecie natrafiłam na wywiad piosenkarza z jego świeżo poślubioną żoną - Lisą Marie Presley. Wywiad jest z 1995 roku, a więc dwa lata po pierwszym procesie MJ w sprawie oskarżeń o molestowanie. Rozmowa miała skupiać się na małżonkach i ich zaskakującym dla fanów ślubie z 1994 roku. Lisa Marie ma tu 26 lat, Michael jest od niej 10 lat starszy. Dziennikarka wykorzystała czas na wizji i wróciła do tematu oskarżeń o molestowanie oraz procesu sądowego.

Zadaje ona dwa kluczowe, dobrze przygotowane, procesowe pytania - i piosenkarz odpowiedział na nie tak, jak nie powinno się odpowiadać, aby wypaść wiarygodnie. Na przesłuchaniu byłby to sygnał o potencjalnej nieszczerości. Wykorzystajmy ten materiał informacyjnie, aby przyjrzeć się elementom analizy lingwistycznej.


1 pytanie

W 4:46 dziennikarka pyta - Czy kiedykolwiek, jak powiedział ten młody chłopiec, że zrobiłeś, czy kiedykolwiek byłeś zaangażowany seksualnie, pieściłeś czy miałeś kontakt seksualny z tym dzieckiem lub jakimkolwiek innym?

Michael odpowiada - Nigdy, przenigdy (Never, ever). Nigdy nie mógłbym skrzywdzić dziecka czy kogokolwiek. (...) Nawet nie interesuję się tymi rzeczami.(...)

Nigdy, Nigdy bym
Większość nieszczerych osób nie odpowiada bezpośrednio na zadane pytanie, tylko rozwijąją wypowiedź z żarliwymi zaprzeczeniami. Zwykle brakuje słowa NIE, a pojawiają się NIGDY oraz tryb przypuszczający - Przecież nigdy bym... Stwierdzenie -nigdy bym tego nie zrobił- nie jest równoznaczne z - nie zrobiłem tego. Powinno zwrócić naszą uwagę.

Zadając komuś pytanie - Czy ukradłeś moje pieniądze? 
Prawdomówna osoba odpowie przykładowo:
(O matko!) Nie, dlaczego pytasz? Coś się stało?

Niewiarygodna osoba odpowie np.
Co? Nie wygłupiaj się, co to za pytanie? Serio mnie o to podejrzewasz? Myślisz, że mógłbym to zrobić? W życiu bym niczego nie ukradł. Nawet nie wiem czy masz jakieś pieniądze.

W przypadku MJ ta zasada nie musi działać, ponieważ prawdopodobnie tysiące razy zadawano mu to samo pytanie. Dlatego może używać silniejszych wyrazów, jak NIGDY, PRZENIGDY, zamiast zwykłego NIE.

Natomiast Freud, słysząc zdanie - Nawet nie interesuję się tymi rzeczami - uznałby je zapewne za klasyczny przeciek.

Jeżeli wasz partner/partnerka w trakcie rozmowy o kimś, bez wcześniejszego pytania o upodobania, wrzuca zdanie - On/ona przecież nawet mi się nie podoba, wiedz, że trzeba dopytać lub sprawdzić tę osobę.

2 pytanie

Kolejne pytanie w 5:09 brzmi - A jak myślisz, co powinno zrobić się osobie, która dopuszcza się takieg czynu?

Odpowiedź MJ - (westchnięcie) Komuś, kto się tego, dopuścił? Co uważam, że powinno mu się zrobić? Jezu..(pauza) Myślę, ze potrzebują pomocy... w jakiś sposób...rozumiesz? (potaknięcie głowy)

Taktyka gry na zwłokę - powtarzanie pytania
Według metod przesłuchań FBI kłamcy zazwyczaj proszą śledczych o powtórzenie pytań, nie zdając sobie sprawy, że szczere rozmowy nie wymagają ich powtarzania. Powtarzanie daje pytanemu dodatkowy czas na sformułowanie wiarygodnej odpowiedzi.

Testowanie prawdy - kara
Przesłuchujący pyta (w tym wypadku dziennikarka) - Na jaką karę zasługuje sprawca takiej zbrodni? Jeśli pytany unika jasnej odpowiedzi, bagatelizuje zachowanie przestępcze lub sugeruje dla sprawcy lekką karę, to przypuszczalnie nie mówił prawdy o swojej niewinności.
Piosenkarz pytany o karę dla pedofila, nie mówi nic o więzieniu (niektórzy wykrzyczeliby - wykastrować!), on mówi, że trzeba takiej osobie pomóc.


Podsumowanie

Proszę potraktować ten materiał w temacie analizy lingwistycznej czysto edukacyjnie. Michael Jackson posłużył jako przykład, ale dwa pytania to za mało, aby posądzić kogoś o czyny zabronione. Analiza zeznań jest najskuteczniejsza podczas pierwszego wywiadu / przesłuchania - na świeżo, gdy przesłuchiwany nie opowiadał już wielokrotnie na te same pytania. Wtedy też śledczy ma możliwość zadawania dodatkowych, pogłębiających pytań, właśnie w momentach, które jawią się jako niespójne.

Narzędzia z tego gatunku są bardzo pomocne i warto je znać, ale jak większość metod mają swoje ograniczenia. Analiza behawioralna ma pomagać w szybszym dotarciu do prawdy, natomiast prawnie i sądownie, aby coś udowodnić, niezbędne są dowody.

W sprawach o molestowanie i pedofilię jest o nie szczególnie trudno, ponieważ:
- Nie zawsze na ciele pozostają ślady molestowania. Brak obrażeń, śladów spermy utrudnia dochodzenie.
- Nie zawsze oskarżony ma w domu inne mocne dowody, jak np.treści pedofilskie.
- Brakuje naocznych świadków tego, co działo się za zamkniętymi drzwiami.
- Rola dzieci jako świadków może być umniejszana - łatwiej na nie wpływać, mogą nie rozumieć sytuacji, na ich zeznania może mieć wpływ np. nieodpowiedni przesłuchujący lub sami rodzice.

W tym temacie przedstawiam również komentarz pani Moniki Horny-Cieślak, prawnika z Fundacji Dajemy Dzieciom Siłę:
Mówienie, że dzieci nie są najlepszymi świadkami, czyli mniej wartościowymi, gorszymi a także, że nie rozumieją sytuacji procesowych oraz że są podatne na sugestie jest sporym nadużyciem. Dzieci są szczególnymi świadkami, które potrzebują szczególnego traktowania przez wymiar sprawiedliwości i osoby, które mają z nimi kontakt. Dzieci potrafią świetnie relacjonować to co przeżyły, świetnie przerywać dorosłe zmowy milczenia. Dzieci to niezwykle wartościowi świadkowie, bardzo odważni - posiadający w sobie siłę i umiejętność narracji. 
Prowadzonych było szereg badań wskazujących na to jak ważnymi, wartościowymi świadkami są dzieci (Michael Lamb – 1994, Lucy Berliner - 1997,Robyn Fivush i Jennifer Shukat - 1995, Lynn Baker – Ward i współpracownicy – 1993, Yael Orbach i Michael Lamb – 1999). Stawienie w jednym rzędzie słowo dziecko i „nie najlepszy świadek” powoduje utrwalanie błędnego przekonania umniejszającego rolę dziecka. Od lat specjalizuje się jako prawnik (obecnie adwokat) w prowadzeniu spraw o wykorzystanie seksualne dzieci i od lat pracuję w Fundacji Dajemy Dzieciom gdzie podkreślamy jak ważnym świadkiem jest dziecko. Niejednokrotnie byłam obserwatorem niezwykłej wiarygodności dzieci i zakłamania osób dorosłych. Dzieci są szczególnymi świadkami ze względu na swój wiek, stopień rozwoju. Dzieci nigdy nie są gorszymi świadkami bądź nie najlepszymi.


Share on Google Plus
    Blogger Comment
    Facebook Comment

0 komentarze:

Prześlij komentarz

Wpisz swoje imię, wybierając pole NAZWA z listy. Możesz komentować za pomocą konta FB, klikając Facebook Comment. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin strony.