Jak system nerwowy reaguje na emocje? Emocjonalna mapa ciała


Miłość pochodzi z serca, wkurzenie mamy w gardle, a zawstydzenie to najczęściej czerwone uszy i rumieńce. Emocje są umiejscowione w poszczególnych częściach ciała. Kilku naukowców podjęło się próby narysowania mapy emocji w ciele.

Przestraszonemu człowiekowi serce zaczyna bić jak oszalałe. Po co? Przygotowuje się do pompowania dużej ilości krwi, gdyby trzeba było uciekać przed zagrożeniem. Gdy jesteśmy wściekli, napinamy mięśnie. Nasz organizm reaguje automatycznie na niektóre sytuacje i emocje. Układ nerwowy nie czeka na naszą decyzję tylko od razu kieruje wszystkie siły na dane działanie by obronić organizm.

Nawet w sferze językowej nawiązujemy w mówieniu o emocjach do części ciała: „ma złamane serce”, „mieć motylki w brzuchu”, „strach ma wielkie oczy”, „gula mu skoczyła” i wiele podobnych. Na ile frazy te są tylko zabiegiem abstrakcyjnym, a na ile rzeczywistą reakcja?

Sprawdź sam

Jesteś smutny, zakochany, zły lub pełen lęku? Według licznych obserwacji badaczy, różne stany odczuwane sa w odmiennych partiach ciała. Można wyróżnić pewne typowe schematy reagowania. Gdzie co najczęściej czujemy? Sprawdź sam, czy masz podobnie.

Zamknij oczy i wyobraź sobie to uczucie, kiedy ostatni raz byłeś zakochany, smutny, obezwładniał cię wstyd, rozpierała duma. Gdzie i jak to wtedy czułeś? Może czułeś fale ciepła, mrowienie, motyle w brzuchu, przyspieszone bicie serca albo wręcz przeciwnie wypełniającą pustkę? Naukowcy z Finlandii poprosili grupę 700 ochotników o zlokalizowanie w ciele różnych stanów emocjonalnych. Badani pochodzili z Finlandii, Szwecji i Tajwanu. Okazało się, że wzorce rozmieszczenia odczuć są względnie uniwersalne niezależnie od kultury i miejsca pochodzenia badanych - czytamy na stronie internetowej National Public Radio. Jak to wyglądało w praktyce?

Rozgryźć emocje podstawowe i złożone

Naukowcy prosili badanych, aby myśleli o sytuacjach przywołujących kolejno 14 emocji, w tym podstawowych tj. smutek, złość, zaskoczenie, strach (górny rząd na ilustracji) oraz bardziej złożonych tj. wstyd, duma, zazdrość, lęk (dolny rząd). Następnie prezentowano im dwie puste sylwetki ludzkie i proszono, aby na pierwszej zamalowali te części ciała, które odczuwali najmocniej, doświadczając poszczególnych stanów emocjonalnych. Na drugiej sylwetce natomiast byli proszeni o zaznaczenie tych części ciała, które były w tym czasie nieaktywne.

Oczywiście nie wszyscy rysowali emocje dokładnie w taki sam sposób. Jednak po zestawieniu wszystkich sporządzonych przez badanych map emocji wyraźnie uwidoczniły się powtarzalne typowe schematy odczuwania. Jakie?

Jak w ciele czuć szczęście, a jak depresję?

Szczęście i miłość w przypadku większości badanych powodowały aktywację niemal całego ciała, choć miłość nie obejmowała w takim stopniu jak szczęście nóg.

Stan depresyjny wywoływał natomiast przeciwstawny efekt braku reakcji w niemal całym ciele, podobny do zatrzymania, pustki. Co z innymi stanami?

Poczucie zagrożenia strach i lęk wywoływały stosunkowo silne doznania w klatce piersiowej, a także w pewnej mierze w okolicach żołądka. Przy czym z natury mniej skonkretyzowany lęk był intensywniej odczuwany niż wywoływany określonym bodźcem strach. Złość dawała o sobie znać w górnej części tułowia, głowie, ramionach i przedramionach. W niemal tych samych partiach, choć z mniejszym udziałem rąk, odczuwana była duma. Pogarda to zaś głównie głowa, gardło, a także w mniejszej mierze podbrzusze.

Emocja - informacja z układu nerwowego prosto do ciała

"Emocje rejestrowane przez układ nerwowy wysyłają sygnał do ciała, tak abyśmy mogli poradzić sobie z zastaną sytuacją" - mówi Lauri Nummenma, psycholog z Aalto University, który prowadził badania.

"Widzisz albo wyobrażasz sobie węża i niemal automatycznie czujesz strach" - zauważa. "Twój system nerwowy zaczyna tak sterować organizmem, że do mięśni dostarczany jest tlen, przyspiesza tętno. Wszystko to dzieje się bez udziału woli, ażeby człowiek mógł skuteczniej poradzić sobie z zagrożeniem" - tłumaczy.

"Z drugiej strony są pewne dowody na to, że już zmiana samej postawy ciała może wpłynąć na stan emocjonalny" - dodaje.

Odcięci od sygnałów emocjonalnych z ciała? A to drogowskaz po relacji z innymi i sobą samym

Naukowcy mają nadzieję, że mapy typowego rozmieszczenia emocji w ciele mogą w jakimś stopniu pomóc w diagnozie zaburzeń o podłożu emocjonalnym i ich leczeniu. Rozpoznawanie stanów emocjonalnych w ciele może jednak okazać się przydatne każdemu na co dzień. Tym bardziej, że wielu z nas całkowicie lub w dużej mierze odcięło się od doznań płynących z organizmu, straciło kontakt z własną fizycznością. Może czas na powrót do źródeł?

"Ludzie bardzo często postrzegają emocje jako coś powstającego w relacji z innymi" - zauważa prof. Antonio Damasio z University of Southern California. Tymczasem to tylko część prawdy. Myślimy np. "partner strasznie mnie zezłościł" zamiast "to ja zezłościłam/em się" lub "twoja wiadomość mnie zasmuciła" zamiast "jest mi smutno po przeczytaniu twojej wiadomości". Różnica jest subtelna, a jednak jest. "Emocje są przecież też odzwierciedleniem tego, jak osoba radzi sobie ze środowiskiem zewnętrznym: zagrożeniami i możliwościami" - dodaje. Aby żyć w świecie potrzebujemy tak ciała, jak i umysłu, a wbrew obowiązującemu przez wieki rozdzielającemu je dualizmowi, przecież wcale nie działają niezależnie.

Doznania w ciele są przecież są ważnym sygnałem dającym większy wgląd w siebie, nie fanaberią. W stresujących sytuacjach boli cię brzuch, kłuje w klatce piersiowej, spinasz się? To, co możemy odczuwać jako zbędny, uciążliwy dyskomfort może zwracać uwagę na jakąś niezaspokojoną potrzebę czy trudność, nad którą warto się pochylić. Czasem coś dzieje się w nas samych, np. doświadczamy lęku, czasem ciało daje sygnał "uważaj na sytuacje zewnętrzne". Naukowcy zauważają, że świadome rozpoznanie wzorów reagowania ciała na poszczególne emocje może nam pomóc je identyfikować i odpowiednio na nie odpowiadać.

Związek psychiki z ciałem - obszerne pole do badań

"Większość badanych odbierało badanie jako zabawne i ciekawe" - mówi Nummenmaa. "Na pytania można odpowiadać poprzez internet, każdy może przetestować sam siebie" - dodaje.

Naukowcy co prawda nie ustalili, jak deklarowane odczucia emocji w ciele odnoszą się do fizjologicznej obiektywnie mierzonej odpowiedzi organizmu. Z całą pewnością psychosomatyka, badająca związek psychiki z ciałem, niezaprzeczalnie stanowi obszerne pole do dalszych badań w przyszłości.


Źródło: Gazeta Zdrowie
Share on Google Plus
    Blogger Comment
    Facebook Comment

1 komentarze:

  1. Skomentuję tym linkiem http://www.traumahealing.org/peter-a-levine-phd.php

    OdpowiedzUsuń

Wpisz swoje imię, wybierając pole NAZWA z listy. Możesz komentować za pomocą konta FB, klikając Facebook Comment. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin strony.