Co zdradza nasz głos? Jak rozpoznać kłamstwo za pomocą sygnałów płynących z komunikacji werbalnej.


Kłamiąc, zmieniamy sposób mówienia. Używamy innych słów oraz konstrukcji zdaniowych. Mieszamy czasy oraz używamy pewnych specyficznych wyrażeń. Ton głosu oraz szybkość wypowiedzi zmienia się, kiedy zmuszeni jesteśmy do wymyślania historii, gdyż mózg potrzebuje czasu na przygotowanie odpowiedzi. Około 1/4 sygnałów i informacji, jakie przekazujemy w trakcie komunikacji, przekazujemy za pomocą głosu, jednak jest on najbardziej bogaty w treści. Jesteśmy świadomi, że nasz słuchacz skupia swą uwagę na tym, co i w jaki sposób mówimy, dlatego tak wiele wysiłku wkładamy, by kontrolować nasze komunikaty werbalne. Jeśli kłamiemy, staramy się przekazać informacje w taki sposób, aby odbiorca w nie uwierzył, manipulując sygnałami wskazującymi, że przeżywamy stres. Aby wykryć kłamstwo, ważne jest by w zachowaniu werbalnym wziąć pod uwagę: barwę głosu, czystość mowy oraz treść wypowiedzi.

Barwa głosu


Na barwę głosu składają się trzy czynniki, które wskazują, że dana osoba odczuwa stres:

1. Wysokość głosu

Pojawiająca się w czyimś głosie wyższa nuta, świadczy o silnych reakcjach wewnętrznych, np. frustracji, gniewie, podnieceniu lub pragnieniu zwrócenia na siebie uwagi.  

Natomiast mówienie głosem niższym niż zwykle, wskazuje, że osoba chce wycofać się z określonego tematu.

2. Natężenie głosu

Głośne wyrażanie się, informuje o podnieceniu, gniewie lub strachu. Podniesiony głos może ujawnić gniew lub frustrację, odczuwaną przez osobę prawdomówną, której zarzuca się kłamstwo.

Obniżenie głosu wskazuje osobę, która nie chce skupiać się na określonym temacie rozmowy, wycofując się, czy też odczuwa smutek.

3. Tempo mówienia

Wzrost szybkości mówienia może wskazywać, że osoba jest poirytowana lub podekscytowana. Osoby, które wcześniej ćwiczyły swoją wypowiedź, również będą mówiły szybciej. Jeżeli przygotowaliśmy opowiadaną historię wcześniej (szczególnie, gdy jest to kłamstwo), możemy mówić szybciej niż zwykle, gdyż chcemy "wyrzucić" z siebie dane słowa. Takie osoby mogą też przerywać pytanie, zanim inni wypowiedzą je do końca, chcąc jak najszybciej odpowiedzieć.

Natomiast wolne tempo mówienia może świadczyć, że osoba przeżywa smutek lub ma trudności z konwersacją na dany temat. Jeżeli tempo wypowiedzi spada w sposób znaczny do tempa typowego, oznacza to, że ostrożnie dobiera ona słowa. Kiedy staramy się opowiedzieć zmyśloną historię, wolniej dobieramy słowa, gdyż głowa potrzebuje czasu na wymyślanie fabuły.

Czystość mowy


Czystość mowy rozpatrujemy pod względem:

Zaburzeń wypowiedzi 
Osoby, które kłamią mają bardziej zaburzony tok wypowiedzi.

Jąkanie się, utykania na poszczególnych słowach i mamrotania 
Wskaźniki te rozpatrujemy jedynie w odniesieniu do osób, które nie miały wcześniej takich problemów. Jąkanie pojawia się, gdy mówimy zbyt szybko, utykanie, gdy zaczęliśmy mówić, zanim zdecydowaliśmy, co chcemy powiedzieć, natomiast mamrotanie, gdy wypowiedzi są nieprzygotowane. Zachowania te wskazują na odczuwany przez osobę stres.

Robienie pauz  
Może świadczyć, iż rozmówca nie przygotował swoich wypowiedzi wcześniej i wykorzystuje przerwy na stworzenie kolejnych. Osoby nieuczciwe często robią dłuższe pauzy między końcem pytania a początkiem zmyślonych odpowiedzi. Kłamca potrzebuje także więcej czasu na udzielenie odpowiedzi. Przedłużając pauzy, rozmówca może również rozważać możliwość kłamstwa.

Powszechnych dźwięków  
Należą do nich słowa takie, jak np. „hmmm”, „aaa”, „yyy”. Najczęściej służą uzyskaniu dodatkowego czasu na zebranie myśli. Często występują u osób, którym wypowiadanie się sprawia trudność, niekoniecznie oznaczając kłamstwo.

Nerwowego śmiechu  
Śmiech maskuje odczuwany lęk oraz łagodzi stres. Może służyć także do zyskania dodatkowego czasu. To reakcja, którą łatwo udawać, by ukryć odczuwane napięcie.

Wzdychania 
Może wskazywać na to, że ktoś czuje się w danej sytuacji nieszczęśliwy i chce się z niej wycofać lub jest gotowy do przyznania się.

Oznakach niejasnego myślenia 
Np. pomijanie pewnych słów, niewyraźne lub szybkie wymawianie słów, nie kończenie zdań, powtarzanie, przerywanie wypowiedzi.

Treść wypowiedzi


Treść wypowiedzi odzwierciedla proces umysłowy. W każdej wypowiedzi można doszukać się charakterystycznych wzorców, np. negocjacji, gniewu, depresji, zaprzeczenia, czy akceptacji. Jeśli uda nam się odszyfrować ten kod, można spróbować zrozumieć tok myślenia danej osoby. Analizując tak wiele wskaźników, istotne jest, by nie zapomnieć o rozważaniu wypowiadanych słów przez rozmówcę.

Jeżeli dobrze znamy osobę, którą podejrzewamy o kłamstwo, warto zwracać uwagę jaki ma normalny styl wypowiedzi, jak opowiada historie oraz jak zaprzecza, kiedy jest pewna swojej racji. Wszelkie zmiany i sygnały odbiegające od bazowego zachowania mogą świadczyć o stresie związanym z kłamstwem. Po zadaniu pytania np. Co robiłeś/robiłaś wczoraj wieczorem? zwracamy uwagę czy sposób odpowiedzi jest płynny, opowieść jest typowa dla innych tego typu opowieści, czy nie jest ona zbyt długa lub zbyt krótka oraz czy nie ma zbyt dużo pauz między zdaniami. Sygnałem ostrzegawczym może być również atak na pytającego, obarczanie go winą, udzielanie wymijającej odpowiedzi lub brak bezpośredniej odpowiedzi na zadane pytanie.

Pamiętajmy, że żaden z powyższych wskaźników rozpatrywany z osobna oraz w oderwaniu od innych zachowań niewerbalnych nie świadczy o kłamstwie. Gdy wszystkie sygnały nie pasują do siebie, a często są sprzeczne, istnieje duże prawdopodobne, że dana osoba jest nieuczciwa. Kluczowe jest jednak rozważenie, czy nastąpiła wyraźna zmiana w stosunku do typowego zachowania danej osoby.


Autor: Joanna Światła

Na podstawie:
Walters Stan B., Kłamstwo cała prawda o… Jak wykryć kłamstwo i nie dać się oszukać, Gdańsk, Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne, 2002.
Share on Google Plus
    Blogger Comment
    Facebook Comment

0 komentarze:

Prześlij komentarz

Wpisz swoje imię, wybierając pole NAZWA z listy. Możesz komentować za pomocą konta FB, klikając Facebook Comment. Dodając komentarz, akceptujesz regulamin strony.